MİT arşivinden tarihi belgeler gün yüzüne çıktı

Diplomatik ve istihbar olaylarının perde arkasındaki detayları açıkladı.

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) arşivlerine ait tarihi belgeler, Cumhuriyet tarihinden 2. Dünya Savaşı’na kadar uzanan dönemin istihbarat operasyonlarını ve uluslararası diplomasi trafiğini ortaya koydu. Belgelerde, İngiltere Başbakanı Churchill’in Adana ziyaretinden Arabistanlı Lawrence’ın Kudüs faaliyetlerine, Atatürk’e yönelik mülakat süsü verilmiş casusluk şüphelerinden dönemin gizli haberleşme tekniklerine kadar birçok detay yer alıyor.

Churchill’in Adana ziyareti ve Alman Diplomasi paniği

Belgelerde yer alan 12 Şubat 1943 tarihli raporda, 2. Dünya Savaşı devam ederken İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in Adana’da Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile yaptığı görüşmenin Alman diplomasisinde oluşturduğu panik belgelendi. İzmir’deki Alman Konsolosluğu’nun ilk gün büyük bir telaş yaşadığı belirtilen raporda, Alman Büyükelçisi Von Papen’e Türk hükümeti tarafından ‘Alman dostluğundan ayrılınmayacağına’ dair kesin teminat verildiğinin bildirilmesi üzerine Alman yetkililerin rahat bir nefes aldığı aktarılıyor.

Lawrence’ın Kudüs’teki çift kimlikli provokasyonu

23 Eylül 1929 tarihli bir diğer MAH raporunda ise ‘Arabistanlı Lawrence’ olarak tanınan İngiliz istihbarat subayı Miralay Lawrence’ın Orta Doğu’daki faaliyetleri detaylandırıldı. Belgeye göre Lawrence’ın Kudüs’te kılık değiştirerek bazen ‘Şeyh Abdullah’ adıyla Müslüman hocası, bazen de ‘Yakos İskinazi’ adıyla Amerikalı Musevi Hahamı kılığına girdiği tespit edildi. Lawrence’ın Mescid-i Aksa ve Burak Duvarı çevresinde hem Müslümanlara hem de Yahudilere ayrı ayrı zehirli telkinlerde bulunarak Filistin’deki kanlı çatışmaları kışkırttığı rapora yansıdı.

Atatürk’e mülakat teklifi ve Pera Palas operasyonu

31 Mayıs 1935 tarihli belgede, İstanbul Pera Palas Oteli’nde kalan ve kendisini İngiliz gazeteci olarak tanıtan bir kadının Mustafa Kemal Atatürk ile mülakat talep etmesi üzerine başlatılan gizli takip yer aldı. Atatürk’ün durumdan şüphelenerek kadının casus olabileceğini belirtmesi üzerine MAH ekipleri harekete geçti. Kadının odası, mektupları ve elçilik bağlantıları çaktırılmadan incelemeye alınırken elde edilen tahkikat sonuçları Atatürk’ün yaveri Kılıç Ali vasıtasıyla Atatürk’e rapor edildi.

Şifreli Kodlar: Atatürk ‘Robertson’, İnönü ‘Smith’

Dönemin istihbarat takipleri sırasında yabancı gazeteciler ile haber kaynakları arasındaki gizli haberleşme kodları da deşifre edildi. 1935 tarihli belgelerde, İngiliz gazeteci Kollins’in haberleşmelerinde yakalanmamak adına Mustafa Kemal Atatürk için ‘Robertson’, İsmet İnönü için ‘Smith’, Mareşal Fevzi Çakmak için ise ‘Brown’ kod isimlerini kullandığı tespit edildi.

‘İngiliz Kemal’ raporu ve kimyasal banyo yöntemi

Arşivlerde kamuoyunda ‘İngiliz Kemal’ olarak bilinen Ahmet Esat Tomruk hakkındaki değerlendirmeler de ortaya çıktı. 26 Aralık 1940 tarihli raporda, İngiliz Kemal’in sunduğu bilgilerin yüzeysel olduğu, samimi ve dürüst bir karakter sergilemediği gerekçesiyle kendisiyle resmi ilişkinin kesildiği ifade edildi.

Öte yandan, 1933 tarihli bir başka belgede ise istihbaratta kullanılan teknik imkanlar yer alıyor. Posta kutularından elde edilen şüpheli ve görünmez yazılı mektupların çözülmesi için teknik personele Demir 3 Klorür (Perchlorur de Fer) solüsyonunun kullanılması ve kağıdın zarar görmemesi için fotoğraf kağıdı gibi kimyasal banyo yapılması talimatının verildiği görüldü.