820 yıllık çivisiz ahşap camide kapsamlı restorasyon: Hedef UNESCO

Tarihi caminin restorasyonunun ardından ibadete açılması ve UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne teklif edilmesi hedefleniyor.

Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen restorasyon çalışmaları 16 Şubat 2026 tarihinde başladı. 550 takvim günü sürecek çalışmalar kapsamında tarihi yapının hava şartlarından etkilenmemesi için geçici koruyucu çelik çatı oluşturulurken çevresi de koruma altına alındı. Caminin iç ve dış bölümlerinde kurulan iskelelerle özgün yapı elemanlarının korunmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirildi. Yapının içerisindeki ahşap kaplama ve karkas sökülürken döşemeler arasındaki moloz ve pislikler temizlendi, demir elemanlar da kaldırıldı.

Özgün çatısı hartama olacak

Restorasyon kapsamında caminin taşıyıcı ahşap elemanları sağlamlaştırılacak, gerekli bölümlerde ahşap dolgu ve koruyucu uygulamalar yapılacak. Yapının temelindeki ahşap kadron ve temel kirişlemeleri ihya edilerek sağlamlaştırılacak, ahşap döşemeler özgün malzemesine uygun şekilde yenilenecek. Mevcut kiremit çatı örtüsü ise geleneksel ahşap malzeme olan hartama ile değiştirilecek. Ahşap tavan ve sütunlardaki kalem işi süslemelerde de bakım, tamamlama ve konservasyon çalışmaları yapılacak.

"Restorasyon sonrasında ibadete açılacak"

Samsun Vakıflar Bölge Müdürü Hüseyin Uysal, tarihi yapının özgün mimarisine uygun şekilde restore edildiğini belirterek, "Göğceli Camii 1206 yılında inşa edilmiş olup yapıda çivi kullanılmadığı için çivisiz cami olarak da bilinmektedir. Karadeniz Bölgesi’nde Anadolu ahşap mimarisinin en güzel örneklerinden birisidir. Ahşap yığma tekniği ile yapılmış ve tavandaki ahşaplarda kök boyaları ile kalem işi nakışlar mevcuttur. Çatı örtüsü kiremitle kaplanmıştır" dedi.

Restorasyon çalışmalarının 16 Şubat 2026 tarihinde başladığını ve 550 gün süreceğini kaydeden Uysal, "Bu detaylı restorasyon sürecinde yapı hava şartlarından zarar görmemesi için cami geçici koruyucu çatı ve metal duvarlarla koruma altına alınmıştır. Camiyi özgün hale getirmek için çatıdaki kiremit örtü ahşap malzeme olan hartama ile değiştirilecek olup ahşap tavan ve duvarlarda yenileme yapılacaktır. Ayrıca taşıyıcı sistemlerde sağlamlaştırma yapılacak ve ahşap döşemeler yenilenecektir. Restorasyon sonrasında ibadete açılacak olan cami UNESCO geçici kültürel miras listesine teklif edilecektir. Vakıflar Genel Müdürlüğü her zaman olduğu gibi bugün de kültürel mirasına sahip çıkmaya devam edecektir" diye konuştu.

820 yıllık geçmişiyle ayakta duruyor

Çarşamba ilçesi Hasbahçe Mahallesi’nde, Göğceli Mezarlığı içerisinde bulunan caminin ahşap numuneleri üzerinde yapılan testler sonucunda 1206 yılında inşa edildiği belirlendi. Caminin önündeki revakın ise 1335 yılında eklendiği tespit edildi. 16 Mayıs 1986 tarihinde birinci derecede korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilen yapı, çivi kullanılmadan ahşap yığma tekniğiyle inşa edilmesi nedeniyle ’Çivisiz Cami’ olarak da anılıyor.

Yapıda kuzey-güney yönünde 14, doğu-batı yönünde 13 metre uzunluğunda tek parça ahşap kalaslar kullanıldığı belirtiliyor. Ahşap tavan ve duvarlardaki kök boyalarıyla yapılan kalem işi süslemeleriyle dikkat çeken cami, deprem takozu sistemi sayesinde bölgedeki çok sayıda depremi hasarsız atlatarak günümüze ulaşmasıyla da öne çıkıyor.